Open Science? O co codzi?

Czym jest idea Open Science?

Open Science lub “otwarta nauka” to odpowiedź na tak zwany kryzys replikacyjny, który pojawił się w ciągu ostatnich dekad w wielu różnych dziedzinach nauki. Na czym polega kryzys replikacyjny? Głównym założeniem wszystkich eksperymentów naukowych jest możliwość ich zreplikowania, czyli powtórzenia w identycznych warunkach: jeśli w replikacji otrzymamy te same wyniki, to wiarygodność pierwotnego eksperymentu umacnia się; jeśli wyniki są inne, to możemy dostrzec pewne zakłócające czynniki, przedtem dla nas niewidoczne. Replikacja jest więc pożądanym procesem: rozwija naukę i sprawia, że nie eksplorujemy błędnych wyników badań, które prowadzą do ślepych zaułków.

Wszystko to brzmi świetnie ale – niestety – doświadczamy wielu problemów związanych z procedurą replikacji. Badacze powtarzający eksperymenty często nie mogą uzyskać tych samych wyników co w oryginalnym badaniu. Jest to rezultatem wątpliwych praktyk naukowych, takich jak stawianie hipotezy po przeprowadzeniu eksperymentu (HARking), selektywne zgłaszanie wyników czy zbyt eksploracyjne wnioskowanie statystyczne (p-hacking). By zmienić ten stan rzeczy, ruch Open Science dąży do tego, by standardem stało się udostępnianie hipotez, danych i wykorzystanych metod analizy innym naukowcom [1]. Nauka otwarta to nauka, w której każdy z łatwością może sprawdzić, w jakich warunkach wykonano dowolny eksperyment, w jaki sposób przeanalizowano dane z tego eksperymentu i jak wyglądał proces wyciągania wniosków z tych danych. Innymi słowy, ruch Open Science to ruch na rzecz nauki jawnej, uczciwej i rzetelnej, takiej, która dostarczy nam dokładniejszych wyników i lepszych teorii!

Dla nas, organizatorów OPOSa, Open Science ma jednak też drugą stronę – być może nawet ważniejszą. Nauka otwarta to w naszym wyobrażeniu także nauka, do której może zajrzeć każdy: nie tylko specjalista, ale i laik, zainteresowany badaniami naukowymi czysto hobbystycznie, a nawet osoba przeciwna nauce, która podważa jej osiągnięcia. Nie można przecenić, jak wiele pozytywnych efektów może mieć uczynienie nauki bardziej otwartą dla ogółu: ma to wartość edukacyjną i intelektualną, ale i społeczną! W dzisiejszym zamęcie informacyjnym coraz trudniej odróżnić prawdę od fałszu, nieuzasadnioną opinię od rzetelnych danych. Uchylenie rąbka tajemnicy, jaką dla niektórych owite są badania naukowe, może sprawić, że wróci zaufanie do nauki pozostającej najefektywniejszą i możliwie najbardziej obiektywną metodą poznania złożonego świata, który nas otacza.

[1] https://www.researchgate.net/profile/Robert-Calin-Jageman/publication/339311230_What_Psychology_Teachers_Should_Know_About_Open_Science_and_the_New_Statistics/links/5f066ee0299bf188160e4f07/What-Psychology-Teachers-Should-Know-About-Open-Science-and-the-New-Statistics.pdf